عبد الغفار بن علي محمد ( نجم الدوله )

24

سفرنامه دوم نجم الدوله به خوزستان ( فارسى )

15 . آسمان ( در هيئت و نجوم كه به امر ناصر الدّين شاه ترجمه شده ؛ و مطالب آن به صورت درس در حضور شاه عرضه مىشد ) ؛ 16 . هيئت جديد ( كه در مدرسهء دار الفنون تدريس مىشد ) ؛ 17 . لگاريتم ؛ 18 . علم برآورد ؛ 19 . اصول حكمت [ و ] فلسفه ( كه نسخهء خطّى آن - با خط نستعليق بسيار زيبا - در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران موجود است ) ؛ « 1 » 20 . فيزيك شيمى ؛ 21 . رسالهء تلگرافيه ؛ 22 . نقشه‌كشى عملى . همچنين ، صورت نقشه‌هايى كه عبد الغفار خان ترسيم كرده ، بدين شرح است : نقشه‌هاى قم و كاشان و بروجرد و خرّم‌آباد و شوشتر و دزفول و فلاحيّه ، و نيز نقشه‌هاى تپوگرافى از طهران الى عراق ( - اراك ) و خوزستان و شطّالعرب [ اروندرود ] و بختيارى و اصفهان . ج ) كتاب‌هايى كه به اهتمام عبد الغفّار خان منتشر شده است : ميرزا عبد الغفّار خان ، علاوه بر تصنيف و تأليف و ترجمه ، به تصحيح و انتشار بعضى از متون خطّى و چاپى ناياب و يا كمياب نيز همّت گماشت ؛ و از جمله ، مجموعه‌اى چند جلدى تحت عنوان كتاب علم فلاحت و زراعت را كه مشتمل بر چندين رساله و متن غالبا قديمى دربارهء كشاورزى است ، منتشر كرد . خود وى در مقدّمهء جلد اوّل اين مجموعه مىنويسد : اين مجموعه را محض خدمت به ملّت و انتشار معارف ايرانى در امور فلاحت درصدد جمع‌آورى و تصحيح برآمد به قدر وسع ، چرا كه اين نسخه‌ها منحصر از فرد بود و تعدّد نداشت تا از روى آن مقابله ، تصحيح و تكميل شود و چنانچه نظر . . . . . به بعضى نواقص ديگر ، درصدد برنمىآمد ، شايد بكلّى از ميان مىرفت . 31 مجموعهء مذكور شامل كتاب‌ها و رسالات زير است : - كتاب فلاحت ، مؤلف نامعلوم ، به اهتمام نجم الدّوله ، تهران ، چاپ سنگى ، 1323 ه . ق . شصت و سه ص ؛ - ارشاد الزّراعه ، قاسم بن يوسف ابو نصر هروى همراه با كتاب علم فلاحت مربوط به دورهء مغول ( - الاحياء و الآثار منسوب به خواجه رشيد الدّين فضل اللّه ) ، به اهتمام نجم الدّوله ، تهران ، چاپ سربى ، 1324 ه . ق . ؛

--> ( 1 ) . پژوهشگر ارجمند آقاى ابراهيم اشك شيرين - فارغ التّحصيل كارشناسى ارشد فلسفه - با اشتياق ، درصدد فراهم آوردن مقدّمات چاپ اين اثرند .